Focus op: Wet werk en bijstand

De bijstand gaat al ver terug in de geschiedenis: de eerste Algemene Bijstandswet (ABW) van toenmalig minister Marga Klompé trad in 1965 in werking. Die wet verving de Armenwet uit 1912 die weer een opvolger was van de Armenwet van 1851. Onder de Algemene Bijstandswet viel ook een aantal regelingen, waarvan de Rijksgroepsregeling voor Werkloze Werknemers (RWW) de bekendste was. Daarnaast waren er aparte regelingen voor verschillende groepen, zoals oorlogsslachtoffers, gerepatrieerden en Ambonezen.

In 1996 werd deze wet vervangen door een nieuwe Algemene bijstandswet (Abw), die op 1 januari 2004 op zijn beurt werd vervangen door de Wet werk en bijstand (WWB). In de WWB zijn de oude Algemene bijstandswet, de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz (Wfa), de Wet inschakeling werkzoekenden (Wiw) en het Besluit in- en doorstroombanen geïntegreerd. Daarnaast hebben we sinds oktober 2009 de Wet investeren in jongeren (WIJ), waarin de aanspraken op ondersteuning in het levensonderhoud voor jongeren tot 27 jaar zijn geregeld.

De wetten kunnen veranderen, maar de bijstand zal altijd nodig blijven: het is een illusie om te denken dat iedereen voor zichzelf kan zorgen of in een andere regeling kan worden ondergebracht. Voor gemeenten is hier dus blijvend werk aan de winkel. Werk dat goed moet worden uitgevoerd. De belangen zijn immers groot. Er staat voor mensen die bijstand nodig hebben veel op het spel, maar ook voor de gemeenten. Als er ten onrechte bijstand is verleend, ontstaat er al snel een schuld van vele duizenden euro's. De gemeenten willen dat geld natuurlijk graag terug en de burger wil uiteraard liever onder de betaling uit zien te komen. Er wordt dan ook veel geprocedeerd over de bijstand.

Wie betrokken is bij de dagelijkse uitvoeringspraktijk wil uiteraard graag de juiste beslissingen nemen. Er is naar mijn weten nooit precies onderzocht hoe vaak er een foute beslissing wordt genomen ten opzichte van het aantal goede beslissingen. Via onze helpdesk krijg ik wel een beeld van de problemen die kunnen spelen, maar dat is vertekend, doordat een gemeente-ambtenaar natuurlijk pas bij onze helpdesk terechtkomt als hij een (moeilijke) vraag heeft. Uit de rechtspraak komt naar voren dat, als aan de besluitvorming van de gemeente gebreken kleven, -even los gezien van eventuele onduidelijkheden in de wet- en regelgeving of de problemen die een zeer uitzonderlijke casus mee kan brengen- deze gebreken vaak te wijten zijn aan een tekort aan structuur van de besluitvorming. De fasen van onderbouwing van het besluit en wat men nu precies heeft besloten raken vermengd.

Maar als de gemeente teveel dingen op één hoop gooit, worden de te onderscheiden stappen niet meer herkend. Dat levert dan vervolgens bezwaarschriften op waarbij burger niet precies weet waartegen hij bezwaar moet indienen, waardoor verschillende zaken gemakkelijk op een verkeerde manier vermengd kunnen worden. Dan is er soms nog een goedbedoelende bezwaarcommissie die het exacte probleem ook niet meer precies herkent en daardoor met een advies komt waarmee de gemeente niet uit de voeten kan. Dat leidt tot een enorme rommel, die uiteindelijk door de rechter weer moet worden opgeruimd. Vaak zit u als gemeente dan weer met een kostenveroordeling, terwijl u misschien materieel wel gelijk had.

Toch is de oplossing soms relatief simpel. Met goede tussenkopjes in het besluit komt u al een heel eind. Daarnaast is de wens van veel gemeenten om iemand in het besluit op alle mogelijke manieren te willen voorlichten, helemaal niet handig. Doe dat liever in een bijlage, niet in het besluit zelf!

Maar het is natuurlijk ook een illusie om te denken dat fouten in de besluitvorming altijd voorkomen kunnen worden. De wetgeving is niet altijd even duidelijk en vergissen is menselijk. Bovendien veranderen de regels geregeld, zodat er steeds weer nieuwe rechtsvragen blijven komen. En daar ben ik dan weer blij mee, want juist dit maakt, in combinatie met de hoeveelheid aan beschikbare jurisprudentie, dat de bijstand voor juristen een heel mooi vakgebied is.

Hans Načinovič

© Schulinck 2012